الگوی مشارکت و توانمندسازی جوامع

عنوان طرح:

الگوی ایرانی مشارکت و توانمندسازی جوامع محلی با رویکرد شبکه اجتماعی

)S.N.C.E.I.P(

الگوی نمونه فرهنگ و مدیریت جهادی در وزارت جهاد کشاورزی در سال 1394

مجری طرح:

دکتر مهدی قربانی

استاد گروه مهندسی احیا مناطق خشک و کوهستانی

مدیریت پایدار سرزمین رهیافتی دانش‌محور است که به تلفیق مدیریت زمین، آب، تنوع زیستی و محیط کمک می‌کند تا تقاضای در حال افزایش منابع تأمین شود و هم‌زمان خدمات اکوسیستم و وسایل معاش نیز حفظ گردد. بر اساس این تعریف، رهیافت مدیریت پایدار سرزمین برای تأمین نیازهای جمعیت در حال رشد جهان ضروری است. هدف اصلی این رهیافت، توسعه بلندمدت و بادوام همزیستی بین انسان و طبیعت است به‌طوری‌که خدمات اکوسیستم‌ها برای نسل‌های آینده تضمین شود. بر این اساس می‌توان مدیریت پایدار سرزمین را به‌عنوان پیش‌نیازی ضروری برای توسعه پایدار در نظر گرفت. بنابراین مدیریت پایدار سرزمین را می‌توان نقطه مقابل تخریب سرزمین در نظر گرفت و مهم‌ترین هدف آن را جلوگیری از تخریب منابع سرزمین دانست. مدیریت پایدار به دنبال برنامه‌ریزی جامع و هماهنگ منابع در راستای اهداف توسعه پایدار می‌باشد؛ همچنین هماهنگی دستگاه‌های مختلف در قالب برنامه‌هایی که وفاق سیاسی و برنامه‌ریزی دارند موجب اجرایی شدن صحیح برنامه نهایی می‌گردد.

از سوی دیگر مفهوم توسعه پایدار که به دنبال تخریب محیط زیست مطرح گردید، مفهومی کلی‌نگر است و تمام ابعاد انسان، از لحاظ اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و دیگر نیازها را در بر می‌گیرد و شاید مهم‌ترین جاذبه توسعه پایدار جامع‌نگری آن باشد. توسعه پایدار اساسا یک موقعیت ثابت نیست؛ بلکه عبارت است از فرآیندی مستمر از دگرگونی، انطبــاق و سازگاری که طی آن بهره‌کشی از منابع جهت سرمایه‌گذاری‌ها، جهت‌گیری توسعه تکنولوژیک و دگرگونی نهادینه، همگی در هماهنگی با هم دربرگیرنده نیازهای بالقوه و بالفعل انسان می‌شوند. توسعه پایدار، برآورنده نیاز و آرمان‌های انسان‌ها، نه دریک کشور خاص و یا یک منطقه بلکه تمامی مردم در سراسر جهان و در حال و آینده است. در توسعه پایدار، انسان‌محور توسعه است و در مدیریت پایدار سرزمین نیز مهم‌ترین رکن انسان است و مدیریت پایدار، پویایی سیستم را تأمین می‌کند و توسعه پایدار برنامه‌ای مرکب از مجموعه اصول نظری و راه‌حل‌های عملی است که با استفاده از آن‌ها پویایی سازوکارها (مکانیسم‌ها) میسر می‌شود. یکی از الزامات در مدیریت پایدار سرزمین توجه به یک نگاه سیستمی با در نظر گرفتن اصول پایداری اکولوژیکی و اصول پایداری انسانی در یک منطقه  می‌باشد. مدیریت پایدار سرزمین به‌عنوان یک نگاه سیستمی قصد دارد اصول اکولوژیکی را با اصول اجتماعی- فرهنگی و سیاستی تلفیق نماید که در دستیابی به این مدیریت، کنشگران مختلفی ازجمله جوامع محلی و نهادهای دولتی و غیردولتی دخیل‌اند.

توسعه پایدار فرآیندی است پیوسته، همه‌جانبه، سازگار با محیط‌زیست، همراه با بهبود وضعیت و رفاه در جهت تأمین نیازهای امروز و حفظ منابع و تضمین آن برای آیندگان. وقتی گفته می‌شود پایدار منظور این است که مردم به‌صورتی پایدار از منابع طبیعی استفاده می‌کنند که هم نیازهای امروز آن‌ها تأمین می‌شود و هم این منابع برای آیندگان حفظ می‌شود. پایداری همچنین به این مفهوم است که اگر مداخله‌ای برای بهبود محیط‌زیست صورت می‌گیرد، این فرآیند به دست خود مردم آغاز و متعاقباً بدون گروه مداخله‌گر(تسهیل گران) همچنان ادامه یابد و مردم توانمند شده بومی، خود بهبود وضعیت منابع طبیعی خویش را به‌صورتی پایدار و بدون وابستگی به توان تسهیلگر بیرونی، به وجود آورند.

 

دست آوردها و نوآوری ها در این پروژه عبارتند از:

1- بسیج منابع اجتماعی روستای مورد نظر در راستای تقویت سرمایه اجتماعی

2-راه اندازی صندوق اعتبارات خرد در روستای بزیجان و بسیج منابع مالی

3-آموزش و مهارت افزایی در ارتباط با مشاغل جدید در بین مردان و زنان روستایی در راستای تقویت سرمایه انسانی ساکنین روستای پایلوت

4-فراهم نمودن بسترهای لازم برای ایجاد 12 نوع مشاغل خرد روستایی و معیشت جایگزین در راستای کاهش فشار بر منابع طبیعی

5-راه اندازی کمیته مدیریت جامع سرزمین و تقویت انسجام سازمانی در شهرستان محلات

6-تدوین و مصوب نمودن سند چشم انداز 5 ساله توسعه پایدار روستای بزیجان بر اساس رویکرد انسجام بخشی و هماهنگی برون سازمانی دست اندرکاران سازمانی

7-تدوین سند برنامه عمل پایش و ارزیابی شبکه های اجتماعی- سیاستی در توانمندسازی جوامع محلی و مدیریت جامع سرزمین در کشور

8-الگو پردازی در توانمندسازی جوامع محلی و توسعه پایدار روستایی با استفاده از سرمایه اجتماعی و توسعه ظرفیت های سازمانی

9-تعمیم الگوی ایرانی مشارکت و توانمندسازی جوامع محلی در پروژه های بین المللی ترسیب کربن در استان خراسان جنوبی و پروژه بین المللی در استان های خراسان جنوبی و کرمان

10-جذب دانشجویان خارجی در راستای کاربرد تحلیل شبکه در مدیریت منابع طبیعی از دانشگاه زوریخ

11-راه اندازی و تجهیز آزمایشگاه مدل سازی سیستم های اجتماعی- اکولوژیک در دانشگاه تهران

 

کاربرد دستاوردهای  پروژه در بخش های منابع طبیعی، کشاورزی  و محیط زیست:

1-تحقق سیاست های اقتصاد مقاومتی در بخش کشاورزی و منابع طبیعی کشور 

2-تحلیل ذینفعان و دست اندرکاران سازمانی در مدیریت جامع حوزه های آبخیز

3-توانمندسازی جوامع محلی و توسعه روستایی

4-پروژه های مدیریت اجتماع محور منابع طبیعی، آب، کشاورزی و محیط زیست

5-حکمرانی پایدار منابع آب

6-ظرفیت سازی و توسعه سرمایه اجتماعی در ایجاد تشکل های پایدار محلی

7-جلب مشارکت مردمی و کاهش هزینه های اجرای پروژه های عمرانی

8-ایجاد معیشت های جایگزین و تقویت سطح کیفیت زندگی جوامع روستایی