مالچ معدنی و کنترل کننده گرد و غبار

مالچ معدنی و کنترل کننده گرد و غبار جاده‌ای
      مجری: حمید رضا ناصری
     ایمیل:hrnaseri@ut.ac.ir

 


فرسایش بادی یکی از مهمترین پدیده­های مهم در مناطق بیابانی است که خسارات فراوانی نیز بر جای می­ گذارد. کنترل این پدیده به دو روش بیولوژیک و غیر بیولوژیک با استفاده از برخی مالچ­ها صورت می­ گیرد. با توجه به گرانی و مسایل زیست محیطی مالچ­های نفتی استفاده از مالچ­های جایگزین امری اجتناب ناپذیر می­باشد. در این پژوهش کارایی محلول ترکیبی کلرید کلسیم و کلرید منیزیم حاصل از استخرهای خورشیدی تولید پتاس با جرم حجمی 53/1 گرم بر سانتیمتر مکعب به عنوان یک مالچ معدنی با نام تجاری SSR 400 جهت کنترل فرسایش بادی تپه های ماسه ای در مرکز ایران و همچنین کنترل گرد و غبار در جاده روستایی مصر به فرحزاد شهرستان خور مورد ارزیابی قرار گرفت. در فاز اول مقادیر صفر به عنوان شاهد و 321/0، 625/0، 25/1 و 5/2 لیتر بر مترمربع از محلول بر روی صفحات آزمایشی پرشده با ماسه پاشیده شد و تمامی صفحات تحت جریان باد با سرعت 20 متر بر ثانیه( 72 کیلومتر بر ساعت) قرار گرفت. نتایج یافته ها و  تجزیه و تحلیل  آنها نشان داد که میزان برداشت ماسه بدون استفاده از این محلول حدود 144 کیلوگرم در متر مربع بر ساعت می­باشد در حالی که تمامی تیمارها به نحو قابل ملاحظه­ای باعث کاهش این مقدار شده­اند و از این نظر مقاومت ماسه را در برار جریان باد بالا می­برند. در فاز دوم پژوهش ضمن انتقال محلول به تپه های ماسه ای روان روستای فرحزاد و پاشش بر روی تپه های ماسه ای به میزان 2 لیتر بر متر مربع، مقدار 25/1 لیتر بر متر مربع از همین محلول در مسیر روستای مصر به فرحزاد در طول تقریبی 5 کیلومتر پاشیده شد. نتایج این مرحله از پژوهش نشان داد که با افزودن این ماده به سطح جاده خاکی روستایی علاوه بر کاهش قابل توجه گرد غبار ناشی از عبور و مرور وسایل نقلیه سبک و سنگین، شرایط جاده از نظر فیزیکی بهبود یافته و محلول با جذب رطوبت به طور مناسبی چاله های موجود در سطح جاده را تعدیل کرده است ضمن آنکه آزمایشات تونل باد بر روی تپه های ماسه ای با سرعت 5/18 (5/66 کیلومتر بر ساعت) نشان داد که در شرایط عادی و بدون استفاده از محلول ترکیبی میزان فرسایش 1/153 کیلوگرم در متر مربع بر ساعت می باشد و در حالی که با استفاده از محلول ترکیبی این میزان به 7/0 کیلوگرم در متر مربع بر ساعت کاهش می باید و به عبارت دگیر وجود محلول بر روی تپه های ماسه ای روان مانع از حرکت تپه ها و تثبیت آنها شده است. نتایج بازیابی جوانه زنی بذور گونه تاغ Haloxylon ammodendron نشان داد که اگر چه محلول با میزان 100% خلوص در گام اول برای جوانه زنی بذرها ممانعت ایجاد می کند اما با رفع محلول در طول زمان 90 درصد بذور جوانه زده و قابلیت رشد دارند که بیانگر عدم سمیت این محلول برای گیاه است ضمن آنکه در مقادیر پایین­تر خلوص محلول  شاهد جوانه زنی بذور می باشیم. با توجه به قیمت مناسب، تولید در مقیاس صنعتی و تامین از منابع داخلی این محصول می تواند به عنوان یک مالچ کنترل کننده کرد و غبار جاده ای و تثبیت کننده ماسه های روان جایگزین برخی روش های سنتی و گرانقیمت تر در حوزه کنترل فرسایش بادی باشد.