پهنه‌بندی اقلیمی ایران

عنوان طرح:

پهنه‌بندی اقلیمی ایران از دیدگاه بیمه محصولات کشاورزی در مقابل آسیب‌های خشکسالی، سرماهای زیانبخش و بارش‌های سیل‌آسا

مجری طرح:

دکتر علی خلیلی

استاد گروه  آموزشی مهندسی آبیاری و آبادانی

 

هدف:

ارزیابی مقدار کمی ریسک در صنعت بیمه یک نیاز بنیادی است و در مورد بیمه محصولات آبی یا دیم در ایران، برآورد کمی ریسک‌های چهارگانه سرمازدگی پاییزه، سرمازدگی بهاره، خشکسالی و بارش‌های سیل‌اسا در مناطق مختلف تحت پوشش بیمه یک ضرورت نخستین را برای بیمه‌گر تشکیل می‌دهد. ارزیابی  ریسک تولید محصولات زراعی برای سیا ستگزاران برنامه های ملی کشاورزی نیز حایز اهمیت است.  هدف طرح حاضر ایجاد و تدوین سامانه‌ای است که مقدار کمی (عددی) ریسک آسیب محصولات مختلف زراعی و باغی  در مقابل  هریک از خطر های فوق را در هر نقطه از گستره کشور  برای طیف وسیعی  از گیاهان زراعی  باغی( 27 محصول) براورد نماید.

روش:

بررسی مبتنی بر جمع‌آوری داده‌های روزانه دما و بارندگی در شبکه جامع ایستگاههای هواشناسی کشور (وزارت نیرو و سازمان هواشناسی) از آغاز تأسیس تا تاریخ اجرا ی طرح می‌باشد. در گام نخست با تدوین مدل‌هایی، کنترل کیفیت وبازسازی خلأ‌های آماری به انجام رسید در گام بعدی چهار شاخص جدید برای کمی کردن آسیب های چهارگانه تعریف و احتمال وقوع آنها در شبکه ایستگاهها محاسبه گردید و سپس قانونمندی‌های توزیع فضایی (توابع ریاضی مولد) این شاخص‌ها در گستره ایران مورد تعیین شد و معادله یابی سه بعدی انجام گرفت و نهایتا" نقشه‌های اقلیمی ریسک برای آستانه‌های مختلف خطر، در محیط GIS و با دقت 1×1 کیلومتر ترسیم گردید و گستره کشور هم به لحاظ کمی (پیکسل به پیکسل) و همچنین به لحاظ کیفی (مناطق بسیار کم، کم، متوسط، پر و بسیار پرخطر) پهنه‌بندی گردید و لایه‌ای از نقشه کاربری اراضی ایران با آن تلفیق شد و آستانه‌های خطر برای محصولات مختلف زراعی و مراحل مختلف رشد (جوانه‌زنی، گل‌دهی، میوه‌دهی) به ویژه از نظر خطر سرمازدگی بهاره با این نقشه‌ها تطبیق داده شدند که کلا" امکان ارزیابی ریسک مورد نیاز را فراهم می‌سازند.

ارایه نتایج:

نتیجه تفصیلی این طرح در هفت جلد متضمن 1635 صفحه و 99 نقشه اقلیمی با دقت 1x1  کیلومتر ارایه شده و درگام آخر به منظور سهولت استفاده  کاربران نتایج فوق در یک نرم‌افزار کاربردی به نام (AgroClimRisk ver.1)  (حسابگر ریسک اقلیمی محصولات کشاورزی در ایران) جمع‌بندی شده است. این نرم‌افزار قادر است مقدار عددی ریسک را برای 27 محصول زراعی و باغی در سه مرحله مختلف فنولوژی (جوانه‌زنی، گلدهی و یا میوه‌دهی) در هر یک از کاربری‌های مختلف اراضی کشور (دیمزار- دیمزار پراکنده، باغات و زراعت آبی، جنگل و مرتع) و در سطح هریک از دهستان‌های کشور محاسبه کند و حداقل، حداکثر و میانگین  منطقه ایریسک را ارائه دهد. شکل 1 صورت ظاهری ارایه صنعتی لوح فشرده طرح و جدول 1 نمونه خروجی مدل را برای ریسک خسارت سرما زدگی محصول بادام در مرحله جوانه زنی در تعدادی از دهستان های استان چهار محال بختیاری با کاربری زراعت آبی یا دیم ( به انتخاب کار بر ) نما یش می دهد.