باغ گیاهشناسی هوشمند و پارک نمونه کشوری دانشگاه تهران

در معرض خطر

در اسفندماه سال 1388 و همزمان با روز درختکاری با حضور شهردار، اعضای شورای اسلامی و برخی از مقامات کرج و با همکاری سازمان پارک ها و فضای سبز شهر کرج در اراضی شصت هکتاری پردیس که از سال 1307 محل اجرای طرح های پژوهشی زراعی بوده و در مجاورت اتوبان کرج قزوین جنب ترمینال شهید کلانتری کرج واقع شده است، کلنگ احداث اولین باغ ملی گیاه شناسی هوشمند و پارک نمونه کشوری به زمین زده شد. از آن زمان به بعد و صد البته قبل از آن نیز  بارهاوبارها شاهد بوده ایم که نهادها و سازمان های مختلف به قصد تغییر کاربری و تملک این اراضی به بهانه های مختلف شهر سازی و ... اقدامات ناموفقی به عمل آوردند، با افتتاح باغ گمان می رفت با توجه به وضیعت جدید کرج و تاسیس استان البرز که آرزوی دیرین همه شهروندان منطقه بود، احداث باغ با مساعدت مالی و معنوی مقامات استان سرعت بیشتری به خود بگیرد اما متاسفانه اخیرا" بحث تغییر كاربری این اراضی از طرف مقامات استان مطرح شده است كه در صورت وقوع برای دانشگاه ، استان و كشور اتفاق ناگواری خواهد بود.

آنچه که در پی می آید خلاصه ای است از مطالبی در خصوص این باغ :

عکس 1: طرح راهبردی باغ گیاهشناسی و پارک نمونه کشوری

 

باغ های گیاهشناسی مانند یک موزه زنده عمل می کنند. این باغ ها به عنوان ذخایر ژنتیکی گیاهی محسوب می شوند و می تواند علاوه بر حفظ ذخایر ژنتیکی غنی کشور و جمع آوری گونه های گیاهی کمیاب از سراسر جهان به عنوان پارک های علمی و تفرجی در خدمت عموم و نیز محلی برای جذب  گردشگر باشند. از عملکردها و کاربردهای مهم باغ گیاه شناسی، بررسی و تحقیق و نیز شناسایی گیاهان و سرویس دهی فرهنگی آموزشی به مردم منطقه ای است که این باغ ها در آن واقع شده است. با توجه به آموزشی که مردم در باغ گیاهشناسی می بینند، پی به اهمیت بیشتر آنها در زندگی خود برده و این خود یک عاملی برای حفظ گونه های گیاهی در طبیعت می شود. باغ های گیاه شناسی فراهم کننده مواد گیاهی متنوع و قابل استفاده در فضاهای سبز و باغبانی منطقه ای نیز می باشند. ضمنا" این باغ ها مکان مناسبی برای تحقیق و پژوهش دانش آموزان و دانشجویان، محققین و متخصصین گیاه شناسی محسوب می شوند.

دکتر خندان عضو هیات علمی پردیس و معاون مسئول احداث باغ در مصاحبه با واحد خبر اداره روابط عمومی پردیس گفت: اولین باغ گیاهشناسی ایران با اهداف علمی و پژوهشی 85 سال پیش در زمینی به مساحت قریب 2 هکتار در محل فعلی پردیس کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران واقع در شهر کرج ایجاد شد. با تاسیس اولین دانشکده کشاورزی این شهر تبدیل به قطب علمی کشاورزی در ایران گردید و دانشجویان و پژوهشگران زیادی را در خود جای داد. با افزایش تعداد دانشجویان و محققین، این مجموعه اکنون پاسخگوی نیاز های علمی و تحقیقاتی رو به افزایش نیست بنابراین توسعه باغ گیاهشناسی فعلی که در داخل پردیس واقع است اجتناب ناپذیر می باشد. سطح مزارع آموزشی و تحقیقاتی پردیس در گذشته نه چندان دور بسیار وسیع تر از اکنون، یعنی بیش از 500 هکتار (سرانه 2 هکتار) بوده است. با ادامه روند کاهش اراضی در اختیار پردیس کشاورزی و منابع طبیعی، شاخص های کمی و کیفی آموزشی و تحقیقاتی این مجموعه که در سالهای اخیر رشد چشمگیری داشته است، تقلیل و جایگاه رو به رشد علمی آن افول خواهد داشت. اینک پردیس کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران دارای بیش از 4500  نفر دانشجو می باشد كه 50% آنها دانشجویان تحصیلات تکمیلی می باشند، با این وجود سطح مزارع آن به حدود 350 هکتار (سرانه کمتر از 1/0 هکتار) می باشد که در مقایسه با دانشگاه های کشاورزی در چهار گوشه جهان رقمی اندک محسوب می شود (جدول 1).

 

جدول 1: سطح اراضی تحقیقاتی و آموزشی چند دانشگاه در جهان

ردیف

نام دانشگاه

کشور

سطح مزارع آموزشی و تحقیقاتی (هکتار)

آدرس

1

Cukurova Univ.

ترکیه

1000

http://www.cukurova.edu.tr

2

Hebei Univ.

چین

3000

http://www.chinatefl.com

3

Assam Univ.

هند

500

http://www.assamuniversity.nic.in

4

Utsunomiya Univ.

ژاپن

650

http://www.utsunomiya-u.ac.jp

5

Assiut Univ.

مصر

1000

http://www.aun.edu.eg

6

Sokoine Univ.

تانزانیا

3500

http://www.suanet.ac.tz

7

Abeokuta Univ.

نیجریه

3000

http://www.unaab.edu.ng

8

Gadjah Mada Univ.

اندونزی

1100

http://www.ugm.ac.id

9

West Hungary Univ.

مجارستان

600

http://www.uniwest.hu

10

Nottingham Univ.

انگلستان*

400

http://www.nottingham.ac.uk

11

Dublin Univ.

ایرلند

250

http://www.university-college.com

12

Guelph Univ.

کانادا

1100

http://www.uoguelph.ca

13

Nebraska-Linkoln Univ.

آمریکا

6000

http://www.ardc.unl.edu

 

با توجه به محدودیت های توسعه فیزیکی باغ موجود به علت قرار گرفتن در بافت مرکزی و مسکونی شهر کرج، توسعه این باغ کهن با موانعی اساسی برای توسعه روبرو است. با رویکرد توسعه باغ گیاهشناسی و فضای آموزشی و پژوهشی، در سال 1385 زمینی به مساحت 60 هکتار از مزارع آموزشی و تحقیقاتی پردیس واقع در حاشیه غرب پایانه مسافربری شهید کلانتری کرج برای توسعه باغ گیاهشناسی اختصاص یافت تا این پردیس کما فی سابق بتواند شاخص های کیفی آموزشی خود را ارتقاء بخشد و از قافله پیشرفت علمی جهان عقب نماند.

این اراضی از نظر وجود امکانات دسترسی مناسب نظیر قرار گرفتن در کنار شریان های دسترسی مهمی نظیر اتوبان و راه آهن شهری (مترو) و همچنین وجود خدمات شهری در دسترس و برخورداری از تاسیسات زیربنایی، همراه با وسعت کافی و بهره گیری از کیفیت مناسب منابع آب و خاک شرایط ایده آلی را برای طراحی و ایجاد باغ گیاه شناسی جدیدی در پردیس کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران فراهم می نماید. با تصویب احداث باغ گیاهشناسی جدید در اراضی مذکور عملیات اجرایی احداث اولین و بزرگترین باغ گیاه شناسی هوشمند و پارک نمونه کشوری با رویکرد تحقیقی و تفرجی از سال 1388 در چهار فاز مطالعاتی و اجرایی آغاز گردید .

این باغ علاوه بر جنبه های آموزشی، حفاظت از گونه های گیاهی در معرض نابودی، به عنوان یک فیلتر بیولوژیکی در کنار پر رفت و آمدترین جاده مراسلاتی کشور، فضایی برای تفریح و تفرج مردم منطقه، بازدیدکنندگان و مسافرین ایجاد خواهد نمود که به عنوان اولین پارک مسافری کشور در نوع خود منحصر به فرد می باشد. در طراحی این مجموعه علاوه بر تاکید به حفاظت گونه های گیاهی در حال فنا و سایر منابع ژنتیکی کشور و جهان و احداث باغ گیاهشناسی، سبک های مختلف احداث باغ از جمله باغ ایرانی (تورانی، خزری، زاگرسی،و...)، باغ ژاپنی، باغ انگلیسی، باغ فرانسوی، باغ گیاهان دارویی، باغ گل سرخ، باغ گیاهان آبزی، آربراتوم، هرباریوم، گلخانه نمایشی، خزانه تکثیر، خانه یخی در قالب باغ زمستانی، باغ یادمان، باغ اکتشاف و بازی کودکان، سالن نمایش و اجتماعات، کتابخانه، و.... در نظر گرفته شده است.

تاکنون بیش از 70000 اصله نهال زینتی و دارویی از گونه های ژنتیکی گوناگون در این مکان ذخیره و تعداد 6000 نهال دیرزی به صورت کمربند سبز غرس شده است و تعداد 10000 نهال دیگر در حال کاشت می باشد. برای اجرای کامل طرح 8 سال زمان و 100 تا 150 میلیارد ریال اعتبار پیش بینی شده است که بخشی از طرف دانشگاه تهران و بخشی دیگر از کمک های دولتی، مردمی و سازمان های ذینفع تامین خواهد شد. پیش بینی می شود فاز نخست اجرایی این طرح شامل باغ گیاهان دارویی، باغ گیاهان آبزی و باغ یادمان در صورت تامین اعتبار و رفع موانع اجرایی تا پایان تابستان 1391 راه اندازی گردد.

متاسفانه اخیرا زمزمههایی شنیده شده است مسئولین استان البرز كه می بایست حامی چنین طرح ملی باشند، به دنبال تبدیل این  اراضی به شهرک اداری می باشند، با توجه به سرانه فضای سبز در کرج و کشور که از سرانه جهانی بیش از 40 متر مربع کمتر است (سرانه جهان 50 متر مربع ) و همچنین اهمیت و جایگاه دانشگاه تهران در بحث تربیت دانشجو خصوصا" در مقاطع تحصیلات تکمیلی و نیاز روز افزون به مزرعه و باغ در افق آینده، این سوال مطرح است که چرا تبدیل و تغییر کاربری اراضی كشاورزی و باغات هنوز دست از سر کرج مصفای سال های نه چندان دور گذشته برنداشته است؟ تا کی چوب حراج به باغات و باغچه ها و مزارع کرج (ایران کوچک) خواهند زد؟ چشم انداز علمی و پژوهشی ما برای صد سال آینده چیست؟ و هزاران سئوال از این دست که باید به آیندگان پاسخ دهیم. راستی ما مسئولین امور مردم چه می کنیم؟

پردیس كشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه  تهران از همه مردم و مقامات كشوری و استانی تقاضای كمك و مساعدت دارد تا این مجموعه را در مقابله با این اقدامات غیر علمی و مغایر با مصلح ملی یاری نمایند.

 

واحد خبر اداره روابط عمومی پردیس کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران (مستقر در کرج)

به نقل از دکتر عزیزاله خندان، معاون باغ گیاهشناسی و پارک نمونه کشوری. مرداد ماه 1390

 

برخی لینک های مرتبط :

خبرگزاری مهر : برخی دستگاههای البرز مدعی زمین دانشگاهها/ وزارت علوم: زیربار نمی‌رویم

ایرنا: نخستين باغ گياه شناسي هوشمند كشور در كرج در حال احداث است.

روزنامه رسالت : احداث نخستين باغ گياه شناسي هوشمندكشور در كرج

مديريت درمان منطقه كرج : باغ گياهشناسي هوشمند كرج