رئیس دانشکده مهندسی و فناوری کشاورزی عنوان کرد؛
راه نجات البرز از بحران آب؛ افزایش بهره‌وری به جای توسعه سطح زیرکشت
به گزارش روابط عمومی، دکتر عبدالمجید لیاقت، رئیس دانشکده مهندسی و فناوری کشاورزی، رئیس مؤسسه تحقیقات زیست‌محیطی آب و خاک دانشکدگان، عضو هیئت علمی گروه مهندسی آبیاری و آبادانی در نشست خبری وضعیت منابع آب، چالش‌های پیش رو و برنامه‌های مدیریت پایدار آب که روز یکشنبه ۱۷ خرداد در دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران در کرج برگزار شد با تشریح فعالیت‌های پژوهشی این مجموعه اظهار کرد: مؤسسه تحقیقات زیست‌محیطی آب و خاک با بیش از ۱۵ سال سابقه فعالیت، هم‌اکنون چندین طرح پژوهشی ملی و استانی را در حوزه مدیریت منابع آب و خاک در دست اجرا دارد.
وی یکی از مهم‌ترین پروژه‌های این مؤسسه را همکاری با سازمان اتکا عنوان کرد و گفت: در قالب این طرح، بهره‌وری مصرف آب در حدود ۲۰ مجموعه کشت و صنعت وابسته به سازمان اتکا در سراسر کشور مورد بررسی قرار گرفته است. تمامی این مجموعه‌ها بازدید، نقاط قوت و ضعف آن‌ها شناسایی و گزارش‌های کارشناسی برای کارفرما ارسال شده و اکنون در مراحل نهایی دریافت بازخوردها قرار داریم.
دکتر لیاقت از اجرای دو طرح مهم استانی در سال جاری خبر داد و افزود: یکی از این طرح‌ها مربوط به استفاده از پساب‌های تصفیه‌شده برای تولید چوب و دیگری مربوط به شناسایی صنایع کم‌آب‌بر و ارزیابی بهره‌وری مصرف آب در بخش صنعت است تا زمینه توسعه صنایع سازگار با شرایط آبی استان فراهم شود.
وی همچنین به تشکیل هیئت اندیشه‌ورز آب استان البرز اشاره کرد و گفت: در قالب این هیئت، برنامه‌هایی برای ارائه راهکارهای علمی در حوزه مدیریت منابع آب استان در دست تدوین است.
بهره‌وری آب؛ محور اصلی پژوهش‌های دانشگاه
رئیس مؤسسه تحقیقات زیست‌محیطی آب و خاک دانشکدگان با اشاره به فعالیت هسته پژوهشی بهره‌وری آب در دانشگاه گفت: چهار عضو هیئت علمی این مجموعه به‌صورت تخصصی در حوزه ارتقای بهره‌وری آب فعالیت می‌کنند و تقریباً تمامی پایان‌نامه‌های بخش آبیاری و زهکشی در راستای افزایش بهره‌وری مصرف آب تعریف می‌شوند.
وی افزود: امروز یکی از مهم‌ترین شاخص‌های مقابله با بحران آب در دنیا، شاخص بهره‌وری آب است؛ به این معنا که با حداقل مصرف آب بتوان حداکثر عملکرد و تولید را به دست آورد.
دکتر لیاقت با انتقاد از برخی سیاست‌های گذشته در توسعه سامانه‌های نوین آبیاری اظهار کرد: طی دهه‌های گذشته سرمایه‌گذاری گسترده‌ای برای توسعه آبیاری تحت فشار انجام شد اما به دلیل بی‌توجهی به سایر مؤلفه‌ها، نتایج مورد انتظار حاصل نشد؛ زیرا بخشی از آب صرفه‌جویی‌شده به توسعه سطح زیرکشت اختصاص یافت و در نهایت فشار بیشتری به منابع آب زیرزمینی وارد شد.
وی ادامه داد: راه نجات کشور این است که با همین سطح زیرکشت موجود و حتی در برخی مناطق با کاهش آن، عملکرد در واحد سطح افزایش یابد. تحقیقات ما نشان داده است که با استفاده همزمان از فناوری‌های نوین و مدیریت‌های به‌زراعی می‌توان تولید محصولات کشاورزی را دو تا سه برابر افزایش داد.
استفاده از پساب؛ راهکاری برای تأمین آب کشاورزی
این استاد دانشگاه با اشاره به مطالعات انجام شده درباره استفاده از پساب‌های تصفیه‌شده در کشاورزی گفت: پژوهش‌های انجام‌شده در باغات و مزارع استان البرز نتایج بسیار مطلوبی داشته و نشان می‌دهد با مدیریت صحیح می‌توان از پساب‌های تصفیه‌شده برای تولیدات کشاورزی استفاده کرد.
وی افزود: نتایج تحقیقات نشان می‌دهد خاک‌های قلیایی استان البرز توانایی جذب فلزات سنگین را دارند و با اجرای برنامه‌های پایش و مدیریت، می‌توان از این منابع آبی بدون ایجاد مخاطرات جدی زیست‌محیطی بهره‌برداری کرد.
دکتر لیاقت پیشنهاد کرد: با توجه به کمبود منابع آب شرب در استان، پساب‌های تصفیه‌شده جایگزین آب‌های زیرزمینی در بخش کشاورزی شوند تا منابع آب باکیفیت برای مصارف شرب حفظ شود.
آب‌های شور؛ ظرفیتی مغفول در کشاورزی
وی با تأکید بر ضرورت استفاده از منابع آب نامتعارف اظهار کرد: در شرایط بحران آب، ناگزیر به استفاده از آب‌های شور و لب‌شور هستیم. در بسیاری از مناطق کشور با مدیریت صحیح می‌توان از این منابع برای تولید محصولات مقاوم به شوری و حتی علوفه مورد نیاز دام استفاده کرد.
رئیس مؤسسه تحقیقات زیست‌محیطی آب و خاک دانشکدگان از راه‌اندازی رشته «مهندسی و فناوری آب‌های شور» خبر داد و گفت: هدف از ایجاد این رشته، توسعه دانش و فناوری‌های مرتبط با بهره‌برداری از منابع آبی نامتعارف برای تقویت امنیت غذایی کشور است.
افت شدید آب‌های زیرزمینی زنگ خطر فرونشست
دکتر لیاقت با ابراز نگرانی از روند کاهش سطح آب‌های زیرزمینی در استان البرز گفت: حدود ۳۰ سال پیش سطح آب زیرزمینی در محدوده دانشکده در عمق ۷۵ متری قرار داشت اما اکنون این عدد به حدود ۲۰۰ متر رسیده است.
وی افزود: تنها در سال گذشته به دلیل افت محسوس سطح آب، یکی از چاه‌های مجموعه از مدار بهره‌برداری خارج شد. این روند نشان می‌دهد که آبخوان‌های استان تحت فشار شدید قرار دارند و در صورت ادامه وضعیت فعلی، احتمال تشدید پدیده فرونشست و بروز بحران‌های جدی وجود خواهد داشت.
حذف محصولات پرآب‌بر و توسعه گلخانه‌ها
این استاد دانشگاه مهم‌ترین اقدامات فوری برای عبور از بحران آب استان البرز را حذف محصولات پرآب‌بر، استفاده گسترده‌تر از پساب‌های تصفیه‌شده، توسعه کشت گیاهان دارویی و کم‌آب‌بر و گسترش گلخانه‌ها عنوان کرد.
وی گفت: گلخانه‌ها ضمن افزایش عملکرد تولید، مصرف آب را نیز به میزان قابل توجهی کاهش می‌دهند و یکی از راهکارهای مؤثر برای مدیریت منابع آب به شمار می‌روند.
هوش مصنوعی در خدمت مدیریت آب
دکتر لیاقت از اجرای پروژه‌های آبیاری هوشمند در دانشگاه خبر داد و افزود: با استفاده از حسگرها، داده‌های هواشناسی، تصاویر ماهواره‌ای و سامانه‌های تصمیم‌یار مبتنی بر هوش مصنوعی می‌توان زمان و میزان دقیق آبیاری را تعیین کرد.
وی تصریح کرد: این فناوری‌ها ضمن کاهش مصرف آب، تنش‌های وارده به گیاه را کاهش داده و بهره‌وری تولید را افزایش می‌دهند.
بحران آب؛ بیش از خشکسالی، نتیجه مدیریت منابع
در ادامه این نشست دکتر بیژن نظری، عضو هیئت علمی دانشگاه و همکار دانشکده در حوزه ارتقای بهره‌وری آب، صرفه‌جویی آب و حسابداری آب، با اشاره به نقش مدیریت منابع در شکل‌گیری بحران آب اظهار کرد: بسیاری از کارشناسان معتقدند بحران کنونی آب بیش از آنکه ناشی از خشکسالی باشد، حاصل نحوه مدیریت منابع آب است و این موضوع تا حد زیادی قابل تأیید است.
وی افزود: هر منطقه متناسب با شرایط اقلیمی خود دارای ظرفیت مشخصی از منابع آب است و چالش زمانی ایجاد می‌شود که الگوی توسعه، جمعیت و فعالیت‌های اقتصادی با این ظرفیت هماهنگ نباشد. به گفته وی، استان‌های البرز و تهران به دلیل تراکم بالای جمعیت و بارگذاری فراتر از توان اکولوژیک، از جمله مناطق دارای بیشترین فشار بر منابع آبی کشور هستند.
دکتر نظری تأکید کرد: مشکل اصلی آن است که نتوانسته‌ایم خود را با شرایط اقلیمی و محدودیت‌های آبی سازگار کنیم. به همین دلیل، اجرای سیاست‌های آمایش سرزمین، توزیع متوازن جمعیت و فعالیت‌های اقتصادی و سازگاری با ظرفیت منابع آب باید بیش از گذشته مورد توجه قرار گیرد.
نگاه سیستمی؛ شرط موفقیت در مدیریت آب کشاورزی
عضو هیئت علمی دانشگاه در پاسخ به پرسشی درباره نقش تغییر الگوی کشت و روش‌های آبیاری در مدیریت بحران آب نیز گفت: هنوز ظرفیت‌های قابل توجهی برای بهبود بهره‌وری آب در بخش کشاورزی، صنعت، فضای سبز و حتی مصرف شرب وجود دارد، اما نباید تصور کرد که یک راهکار به تنهایی قادر به حل این بحران است.
وی با اشاره به ضرورت نگاه سیستمی به مسئله آب تصریح کرد: افزایش بهره‌وری آب، توسعه سامانه‌های نوین آبیاری، اصلاح الگوی کشت، مشارکت بهره‌برداران، ارتقای آموزش‌ها، اصلاح سیاست‌گذاری‌ها و تقویت ارتباط میان دانشگاه، صنعت و کشاورزان باید به‌صورت همزمان دنبال شود.
دکتر نظری خاطرنشان کرد: بسیاری از پژوهش‌های دانشگاهی طی سال‌های گذشته وارد عرصه اجرا شده و در حوزه‌هایی همچون بهینه‌سازی مصرف انرژی در سامانه‌های آبیاری، توسعه آبیاری قطره‌ای و فناوری‌های نوین کشاورزی مورد استفاده قرار گرفته است، اما شدت بحران آب به اندازه‌ای است که اجرای چند راهکار محدود نمی‌تواند به تنهایی مشکلات موجود را برطرف کند.
وی افزود: برای دستیابی به نتایج پایدار، همکاری همه دستگاه‌های اجرایی، دانشگاه‌ها، کشاورزان و بخش خصوصی ضروری است و استانداری‌ها به عنوان نهادهای هماهنگ‌کننده می‌توانند نقش مهمی در ایجاد این هم‌افزایی ایفا کنند.
دکتر نظری در پایان تأکید کرد: حل بحران آب نیازمند تغییر نگاه از مصرف‌محوری به حفاظت از منابع آب، مشارکت همه ذی‌نفعان و اجرای برنامه‌های بلندمدت و علمی است و نباید در برابر پیچیدگی این مسئله ناامید شد.
نظر شما :