گام دانشگاه تهران برای تبدیل زهرِ مار به ماده اولیه داروهای پیشرفته
به گزارش روابط عمومی دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران، دکتر محمد کابلی در دیدار با خبرگزاری فرهیختگان در تشریح دستاوردهای فناورانه دانشکدگان ، با اشاره به ظرفیت‌های زیستی زهر مار اظهار کرد: زهر مار ترکیبی پیچیده از پروتئین‌ها و پپتیدهای مختلف است که بسیاری از ترکیبات آن هنوز به‌طور کامل شناسایی نشده‌اند و از ارزش زیستی و دارویی بالایی برخوردارند.
وی افزود: امروزه از برخی ترکیبات موجود در زهر مار برای تولید داروهای تخصصی، از جمله داروهای ضدسرطان و ضدانعقاد استفاده می‌شود و یکی از ابتدایی‌ترین کاربردهای آن در ایران، تولید سرم ضد مارگزیدگی است.
عضو هیئت علمی دانشگاه تهران ادامه داد: چشم‌انداز فعالیت ما این است که از مرحله استحصال و عرضه زهر به‌عنوان ماده خام عبور کنیم و با شناسایی و استخراج پروتئین‌ها، پپتیدها و فراکشن‌های خاص موجود در آن، زمینه تولید ترکیبات دارویی با ارزش افزوده بالا را فراهم کنیم؛ محصولاتی که در حال حاضر تولید برخی از آنها در انحصار کشورهای محدودی قرار دارد.
دکتر کابلی با اشاره به ضرورت حفاظت از گونه‌های جانوری تصریح کرد: فعالیت ما از یک سو با موضوع سلامت انسان و مقابله با مارگزیدگی ارتباط دارد و از سوی دیگر، حفاظت از محیط زیست و جلوگیری از برداشت بی‌رویه مارها از طبیعت را دنبال می‌کند. بر همین اساس، تکثیر و پرورش مار در شرایط کنترل‌شده و در اسارت، راهکار مناسبی برای تأمین زهر مورد نیاز صنعت دارویی است.
وی گفت: سالانه هزاران مورد مارگزیدگی خطرناک و ده‌ها هزار مورد مارگزیدگی نیازمند مراجعه به مراکز درمانی در کشور گزارش می‌شود و تأمین پایدار سرم ضد مارگزیدگی از اهمیت بالایی برخوردار است.
ایجاد پایلوت زیستی؛ از تکثیر علمی تا استحصال استاندارد
عضو هیئت علمی دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران درباره زیرساخت ایجادشده در این دانشکدگان اظهار کرد: فعالیت این مرکز از یک پایلوت ۶۰ مترمربعی آغاز شده است و مارها در محفظه‌های کاملاً ایمن و تحت شرایط کنترل‌شده نگهداری می‌شوند. شرایط دمایی، تغذیه، خواب زمستانی، بیداری، تولیدمثل و سایر مراحل چرخه زیستی آنها تحت کنترل قرار دارد.
وی افزود: چرخه فعالیت مرکز از تأمین مولدها از طبیعت، با هماهنگی و نظارت سازمان حفاظت محیط زیست، آغاز می‌شود و پس از آن تکثیر، پرورش و استحصال زهر در شرایط کنترل‌شده انجام می‌گیرد.
دکتر کابلی با اشاره به گونه‌های موجود در این مرکز گفت: در حال حاضر شش گونه از مارهای سمی ایران در این مجموعه نگهداری می‌شوند که از جمله آنها می‌توان به افعی شاه‌مار، افعی قفقازی، افعی گرزه، افعی جعفری، افعی رده‌ای و کفچه‌مار اشاره کرد.
وی ادامه داد: استحصال زهر بسته به نوع مار، به‌صورت دوره‌ای انجام می‌شود و زهر به‌دست‌آمده پس از فرآوری اولیه، در اختیار شرکت دانش‌بنیان طرف همکاری قرار می‌گیرد تا در فرآیند تولید سرم ضد مارگزیدگی مورد استفاده قرار گیرد.
تلفیق دانش و صنعت؛ زنجیره تأمین سرم ضد مارگزیدگی
عضو هیئت علمی دانشگاه تهران با اشاره به همکاری با صنعت گفت: در حال حاضر تفاهم‌نامه‌ای دوساله با یک شرکت دانش‌بنیان فعال در حوزه تولید سرم وجود دارد و این همکاری در مسیر توسعه قرار گرفته است. این شرکت بخش قابل توجهی از داروهای مرتبط با مارگزیدگی کشور را تولید می‌کند.
وی درباره فرآیند تولید سرم توضیح داد: زهر پس از استحصال، طی فرآیند لیوفیلیزاسیون به شکل پودر درمی‌آید و سپس ترکیبی از زهر گونه‌های مختلف برای ایمن‌سازی اسب‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد. پس از طی فرآیند ایمن‌سازی، از خون اسب برای استخراج و تولید دارو استفاده می‌شود.
دکتر کابلی تأکید کرد: محصول نهایی علاوه بر تأمین نیاز داخل، ظرفیت صادراتی نیز دارد و کشورهایی از جمله عراق و کویت از جمله بازارهای هدف این محصولات محسوب می‌شوند.
وی با بیان اینکه ارزش اقتصادی زهر مار در بازار جهانی بسیار قابل توجه است، افزود: قیمت برخی انواع زهر در بازارهای بین‌المللی به ازای هر گرم به بیش از هزار دلار می‌رسد، در حالی که ارزش اقتصادی فرآورده نهایی تولیدشده در داخل کشور با آن قابل مقایسه نیست. همین موضوع اهمیت حرکت به سمت فرآوری، استخراج ترکیبات مؤثر و تولید داروهای پیشرفته را نشان می‌دهد.
عبور از خام‌فروشی؛ هدف‌گذاری برای تولید داروهای استراتژیک
عضو هیئت علمی دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران خاطرنشان کرد: هدف ما این است که زهر به‌عنوان یک ماده خام از کشور خارج نشود و با بهره‌گیری از ظرفیت متخصصان، دانش فنی و زیرساخت‌های فناورانه، ترکیبات ارزشمند آن استخراج و در تولید داروهای تخصصی مورد استفاده قرار گیرد.
وی با اشاره به ظرفیت فعلی مرکز گفت: برای این مجموعه مجوز نگهداری ۹۰۰ مولد از سازمان حفاظت محیط زیست دریافت شده است و در حال حاضر حدود ۳۰۰ مولد در مرکز نگهداری می‌شود. با همین ظرفیت موجود نیز امکان تأمین نیاز کشور به زهر مورد نیاز برای تولید سرم فراهم شده است.
دکتر کابلی در پایان اظهار کرد: توسعه این مرکز می‌تواند هم‌زمان سه هدف مهم را دنبال کند؛ تأمین پایدار ماده اولیه مورد نیاز تولید سرم و دارو، حفاظت از گونه‌های جانوری و جلوگیری از برداشت بی‌رویه از طبیعت و همچنین ایجاد زمینه برای توسعه فناوری‌های پیشرفته و تولید محصولات دارویی با ارزش افزوده بالا. این مسیر می‌تواند دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران را از یک مرکز تولید دانش به یکی از حلقه‌های مؤثر زنجیره فناوری، صنعت و سلامت کشور تبدیل کند.
نظر شما :