ورود دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران به عرصه توسعه دریامحور؛ قشم و چابهار پایگاه‌های جدید مأموریت علمی سواحل

به گزارش روابط عمومی دانشکدگان، نشست خبری اصحاب رسانه با رئیس دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران، به مناسبت روز خبرنگار و با حضور جمعی از خبرنگاران و فعالان رسانه‌ای برگزار شد.

در ابتدای این نشست، ضمن گرامیداشت روز خبرنگار، از نقش خبرنگاران در انتقال دستاوردهای علمی و پژوهشی دانشگاه‌ها به جامعه و ایجاد ارتباط میان دانشگاه و افکار عمومی تقدیر شد.

رئیس دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران با اشاره به پیشینه این مجموعه علمی گفت: نخستین دانشکده کشاورزی کشور در سال ۱۲۷۹ تأسیس شد و مأموریت اولیه آن، انتقال دانش روز کشاورزی جهان به کشور بود. این مأموریت در طول سال‌ها توسعه یافت و امروز، با توجه به تغییر نیازهای جامعه، دانشگاه دیگر نمی‌تواند صرفاً به آموزش نیروی انسانی و تولید مقاله محدود شود.

وی با اشاره به حرکت دانشگاه‌های پیشرو جهان به سمت نسل‌های چهارم و پنجم دانشگاهی افزود: در دانشگاه‌های پیشرفته، چرخه‌ای پیوسته از تولید دانش، تربیت نیروی متخصص، گفتمان‌سازی، تولید فناوری، تجاری‌سازی و ورود دانش به بازار شکل گرفته است. نمونه‌هایی مانند سیلیکون‌ولی نشان می‌دهد که چگونه دانش دانشگاه می‌تواند به فناوری، تولید ثروت و حل مسائل واقعی جامعه منجر شود.

امنیت غذایی؛ مسئله‌ای هم‌تراز با امنیت ملی

رئیس دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران، امنیت غذایی را یکی از مهم‌ترین مسائل راهبردی کشور دانست و اظهار کرد: امروز در بسیاری از کشورهای جهان، امنیت غذایی بخشی از امنیت ملی محسوب می‌شود و تحولات سال‌های اخیر، به‌ویژه جنگ اوکراین و اختلال در زنجیره‌های تأمین جهانی، اهمیت این موضوع را بیش از گذشته آشکار کرده است.

وی ادامه داد: کشورهایی که سال‌ها بخشی از نیاز غذایی خود را از طریق کشت فراسرزمینی و وابستگی به منابع سایر کشورها تأمین می‌کردند، با مشاهده آسیب‌پذیری زنجیره‌های جهانی، بار دیگر به سمت تقویت تولید داخلی و افزایش استقلال غذایی حرکت کرده‌اند.

وی با تأکید بر شرایط ژئوپلیتیکی ایران گفت: برای کشوری مانند ایران که همواره در معرض تهدیدها و فشارهای خارجی قرار دارد، برخورداری از امنیت غذایی پایدار، تاب‌آور، کافی، سالم و در دسترس یک ضرورت راهبردی است.

دکتر موسوی با تشریح رویکردهای جدید این مجموعه علمی در حوزه امنیت غذایی، از حرکت دانشکدگان از آموزش و پژوهش صرف به سمت الگوسازی و ارائه راهکارهای عملیاتی برای حل مسائل کلان کشور خبر داد و تأکید کرد: دانشگاه باید دانش را از مرحله تولید مقاله به عرصه اجرا، فناوری، تجاری‌سازی و ایجاد ثروت برای جامعه منتقل کند.

افزایش تولید بدون تخریب منابع پایه

رئیس دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران با اشاره به رشد تولیدات کشاورزی کشور پس از انقلاب اسلامی گفت: تولید محصولات غذایی کشور از حدود ۲۵ میلیون تن پیش از انقلاب به حدود ۱۳۰ میلیون تن در سال رسیده است؛ اما مسئله امروز تنها افزایش تولید نیست، بلکه باید مشخص کنیم این میزان تولید با چه هزینه‌ای برای منابع پایه حاصل شده و آیا امکان افزایش تولید با حفظ منابع آب، خاک و محیط زیست وجود دارد یا خیر.

وی افزود: در سال‌های گذشته، در کنار افزایش تولید، فشار قابل توجهی بر منابع پایه وارد شده است و کاهش ذخایر آب زیرزمینی، تخریب خاک و پیامدهای تغییر اقلیم نشان می‌دهد که الگوی گذشته برای آینده کافی نیست.

وی تأکید کرد: امنیت غذایی زمانی معنا دارد که افزایش تولید، همزمان با پایداری منابع و تاب‌آوری نظام غذایی همراه باشد. اگر منابع آب و خاک امروز مصرف و تخریب شوند، نسل‌های آینده امکان تولید و تأمین غذای مورد نیاز خود را نخواهند داشت.

از «تولید دانش» تا «تولید الگو»

رئیس دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران، مأموریت جدید این مجموعه را الگوسازی برای حل مسائل واقعی کشور عنوان کرد و گفت: دانشگاه باید نشان دهد که با همین میزان آب، خاک، عرصه‌های کشاورزی، جنگل، مرتع و سایر ظرفیت‌های موجود، چگونه می‌توان با استفاده از دانش و فناوری، تولید را افزایش داد و همزمان منابع پایه را حفظ کرد.

وی افزود: اگر می‌گوییم کشاورزی باید برای کشاورز شغل پرسود و ثروت‌آفرین باشد، باید این موضوع را در عرصه عمل نشان دهیم؛ باید الگوهایی ایجاد کنیم که کشاورز بتواند با میزان آب مشخص، محصول باارزش‌تر و عملکرد بالاتری تولید کند و از نتیجه کار خود سهم بیشتری از ثروت ایجادشده را به دست آورد.

به گفته وی، این رویکرد از سال گذشته در دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران آغاز شده و در قالب اکوسیستم یا دهکده نوآوری کشاورزی، امنیت غذایی و زیستی در حال توسعه است؛ اکوسیستمی که یک بال آن دانش دانشگاه، پژوهشگران، استادان و دانشجویان و بال دیگر آن سرمایه و ظرفیت بخش خصوصی است.

ارائه الگوی عملیاتی در حوزه باغبانی

رئیس دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران با اشاره به اقدامات انجام‌شده در حوزه باغبانی گفت: در این حوزه، الگویی عملیاتی در دانشکدگان ایجاد شده است که می‌تواند نشان دهد چگونه می‌توان با کاهش مصرف آب، افزایش عملکرد و ایجاد ثروت بیشتر، کشاورزی را برای بهره‌بردار اقتصادی و پایدار کرد.

وی افزود: هدف این است که در بخش‌های مختلف امنیت غذایی از جمله زراعت، باغبانی، دام، جنگل، مرتع، شیلات و بیابان، الگوهای عملیاتی قابل اجرا ایجاد شود تا کشور برای هر بخش از این پازل، راهکار مشخص و آزموده‌شده در اختیار داشته باشد.

وی با اشاره به ظرفیت‌های موجود در حوزه بیابان نیز گفت: ایران حدود ۶۵ میلیون هکتار عرصه بیابانی دارد و این عرصه‌ها نباید صرفاً به‌عنوان تهدید دیده شوند. تجربه کشورهای مختلف نشان داده است که می‌توان با الگوسازی و استفاده از فناوری، ضمن مهار حرکت شن‌های روان و گردوغبار، از برخی عرصه‌های بیابانی برای تولید گیاهی و تأمین خوراک دام بهره گرفت.

ضرورت تقسیم کار ملی میان دانشگاه‌ها

رئیس دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران با تأکید بر اینکه حل مسئله امنیت غذایی کشور تنها در توان یک دانشگاه نیست، گفت: دانشگاه تهران می‌تواند نقش محور و دبیرخانه‌ای در این حوزه ایفا کند، اما تکمیل این پازل نیازمند تقسیم کار میان دانشگاه‌های کشور، ظرفیت‌های استانی، بخش خصوصی و نهادهای حاکمیتی است.

وی افزود: باید هر استان و هر دانشگاه، متناسب با ظرفیت‌های خود، بخشی از این پازل را بر عهده بگیرد تا در نهایت یک نقشه جامع و قابل اجرا برای ارتقای امنیت غذایی کشور شکل گیرد.

کاهش مصرف آب و افزایش چندبرابری عملکرد

رئیس دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران با ارائه نمونه‌هایی از اقدامات انجام‌شده در عرصه‌های عملیاتی اظهار کرد: در برخی الگوهای اجراشده در حوزه باغبانی، تنها با تغییر یکی از نهاده‌ها و استفاده از نشاهای پیوندی، عملکرد محصول در برخی موارد بین پنج تا ۱۰ برابر افزایش یافته است؛ بدون اینکه در مرحله نخست، تغییری در میزان آب مصرفی ایجاد شود.

وی ادامه داد: تغییر در سیستم آبیاری، استفاده از فناوری‌های جدید، مدیریت بهره‌وری و اصلاح سایر اجزای زنجیره می‌تواند به صورت مرحله‌به‌مرحله مصرف آب را کاهش و عملکرد را افزایش دهد.

وی همچنین حذف مصرف سموم در برخی الگوهای تولیدی را از دیگر دستاوردهای این اقدامات دانست و گفت: کاهش مصرف سموم علاوه بر کاهش هزینه تولید، می‌تواند به ارتقای سلامت محصولات، کاهش باقی‌مانده سموم و افزایش قابلیت صادرات محصولات کشاورزی کمک کند.

ایران؛ ظرفیت افزایش ارزش تولیدات غذایی

رئیس دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران با اشاره به اهمیت مدیریت زنجیره ارزش در کشاورزی گفت: تولید غذا تنها به تولید محصول در مزرعه محدود نمی‌شود و از نهاده تا فرآوری، تجارت و رسیدن محصول به دست مصرف‌کننده، حلقه‌های متعددی در ایجاد ثروت نقش دارند.

وی با اشاره به برآوردهای جهانی افزود: در جهان، تولید حدود ۹ میلیارد تن مواد غذایی، زنجیره‌ای از ارزش به میزان حدود ۱۸ هزار میلیارد دلار ایجاد می‌کند؛ در حالی که ارزش ایجادشده به ازای هر تن محصول در ایران، بر اساس برخی برآوردهای رسمی و مطالعات دانشگاهی، حدود نیمی از میانگین جهانی است.

وی خاطرنشان کرد: بخش قابل توجهی از این فاصله به ضعف مدیریت زنجیره ارزش، فرآوری، تجارت و توزیع بازمی‌گردد؛ به‌گونه‌ای که گاهی بخش اصلی ارزش ایجادشده از محصول کشاورزی نصیب تولیدکننده نمی‌شود و کشاورز و مصرف‌کننده هر دو از ناکارآمدی زنجیره متضرر می‌شوند.

حکمرانی؛ حلقه تکمیل‌کننده دانش و فناوری

رئیس دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران تأکید کرد: الگوسازی دانشگاه زمانی می‌تواند در سطح ملی اثرگذار شود که در کنار آن، حکمرانی و سیاست‌گذاری مناسب نیز وجود داشته باشد.

وی گفت: دانشگاه می‌تواند الگو را تولید و در مقیاس محدود اجرا کند، اما تکثیر و فراگیر شدن این الگوها در سراسر کشور نیازمند حمایت حاکمیت، سیاست‌گذاری درست و برنامه ملی است.

وی افزود: امروز از دانشگاه انتظار می‌رود علاوه بر تولید دانش، مقاله، کتاب و تربیت نیروی انسانی، راه‌حل‌های عملیاتی برای مسائل کشور ارائه دهد و دانش را تا مرحله تولید الگو پیش ببرد.

رئیس دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران با اشاره به تأکید رئیس‌جمهور بر نقش دانشگاه‌ها در کمک به حل مسائل کشور اظهار کرد: دانشگاه تهران این رویکرد را پذیرفته و تلاش می‌کند ظرفیت علمی خود را تا مرحله الگوسازی و ارائه راهکارهای عملیاتی در اختیار حل مسائل کشور قرار دهد.

وی در پایان گفت: اگر اجزای مختلف فناوری، مدیریت آب، نهاده‌ها، بهره‌وری، اصلاح روش‌های تولید و مدیریت زنجیره ارزش در کنار یکدیگر قرار گیرند، امکان افزایش قابل توجه تولید محصولات کشاورزی کشور وجود دارد؛ اما تحقق این هدف به یک برنامه منسجم، استمرار در اجرا و همراهی نظام حکمرانی نیاز دارد.

در پایان این نشست خبری، از خبرنگاران و اصحاب رسانه حاضر در جلسه به پاس تلاش‌های آنان در انعکاس اخبار، دستاوردهای علمی و فعالیت‌های دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران، با اهدای لوح تقدیر تجلیل و قدردانی شد.