کیا دلیری تأکید کرد؛
«دانشگاه؛ حلقه اتصال علم، سیاست و اقدام در حل مسائل محیط‌زیستی»
به گزارش روابط عمومی دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران، دکتر هادی کیا دلیری در این نشست با تأکید بر اینکه حل مسائل محیط‌زیستی نیازمند نگاه بلندمدت و عبور از تصمیم‌گیری‌های کوتاه‌مدت است، اظهار کرد: محیط‌زیست با تغییر سبک زندگی و رفتار یک جامعه ارتباط مستقیم دارد و نمی‌توان انتظار داشت نتایج اقدامات در این حوزه در کوتاه‌مدت نمایان شود. از این رو، «حکمرانی محیط‌زیست» باید جایگزین نگاه‌های کوتاه‌مدت و دولت‌محور شود.
وی با اشاره به نقش محوری دانشگاه در حل چالش‌های محیط‌زیستی کشور افزود: علم، فناوری و دانشگاه می‌توانند حلقه مفقوده میان سیاست‌گذاری و اجرا را تکمیل کنند. اگر دانشگاه و دستگاه‌های اجرایی در مسیرهای جداگانه حرکت کنند، دانش تولیدشده به سیاست و اقدام تبدیل نخواهد شد و سازمان‌های اجرایی نیز از ظرفیت عظیم علمی کشور بهره کافی نخواهند برد.
ضرورت پاسخ‌گویی دانشگاه در قبال مسائل محیط‌زیستی
معاون آموزش و مشارکت‌های مردمی سازمان حفاظت محیط‌زیست با طرح این پرسش که چرا دانشگاه با وجود تولید حجم گسترده‌ای از دانش و پژوهش، هنوز به اندازه کافی در حل مسائل واقعی کشور نقش‌آفرین نیست، گفت: دانشگاه‌ها باید در کنار دستگاه‌های اجرایی و حتی در قبال مسائلی مانند آلودگی هوا، بحران آب و تخریب محیط‌زیست، نقش مسئولانه‌تری ایفا کنند.
کیا دلیری ادامه داد: طی سال‌های گذشته پژوهش‌های فراوانی درباره آب، آلودگی و سایر مسائل محیط‌زیستی انجام شده است؛ اما بخش قابل‌توجهی از این پژوهش‌ها به مرحله اجرا و سیاست‌گذاری نرسیده‌اند. از سوی دیگر، دستگاه اجرایی نیز نمی‌تواند هزینه اجرای پژوهشی را بر عهده بگیرد که در تعریف مسئله و طراحی آن نقشی نداشته است.
وی راهکار این شکاف را گذار از موضوع‌محوری به مسئله‌محوری دانست و تصریح کرد: اگر قرار است دانشگاه و دستگاه‌های متولی به یکدیگر نزدیک شوند، باید مسئله از سوی دستگاه اجرایی مطرح و با مشارکت دانشگاه برای آن راه‌حل علمی ارائه شود؛ در این صورت، پژوهش می‌تواند به سیاست، برنامه و اقدام تبدیل شود.
سرمایه اجتماعی؛ پیش‌شرط موفقیت سیاست‌های محیط‌زیستی
معاون آموزش و مشارکت‌های مردمی سازمان حفاظت محیط‌زیست، پذیرش اجتماعی را یکی از مهم‌ترین پیش‌شرط‌های موفقیت سیاست‌های محیط‌زیستی دانست و گفت: حتی بهترین ایده‌ها نیز بدون ایجاد زمینه پذیرش اجتماعی، در عمل بلااثر خواهند ماند.
وی با بیان اینکه مردم باید احساس کنند قوانین و سیاست‌های محیط‌زیستی در راستای منافع آنان است، افزود: زمانی که مردم احساس کنند هزینه‌های ناشی از ضعف تولید یا سیاست‌گذاری بر دوش مصرف‌کننده گذاشته می‌شود، همکاری اجتماعی کاهش می‌یابد. بنابراین باید به جای تأکید صرف بر «اصلاح الگوی مصرف»، به سمت «اصلاح الگوی تولید» نیز حرکت کنیم.
کیا دلیری تأکید کرد: منابع طبیعی زمانی به معنای واقعی کلمه «منابع ملی» خواهد بود که منافع حاصل از حفاظت و بهره‌برداری پایدار از آن برای مردم قابل لمس باشد. ایجاد این پیوند میان منافع عمومی و حفاظت از منابع طبیعی، یکی از الزامات شکل‌گیری سرمایه اجتماعی در حوزه محیط‌زیست است.
فناوری؛ ابزار تبدیل فرهنگ محیط‌زیستی به رفتار پایدار
وی فرهنگ‌سازی را به تنهایی کافی ندانست و اظهار کرد: اصلاح رفتار محیط‌زیستی صرفاً با توصیه و نصیحت امکان‌پذیر نیست. مردم باید علاوه بر آگاهی، ابزار و فناوری لازم برای رفتار صحیح را نیز در اختیار داشته باشند.
کیا دلیری با اشاره به افزایش هزینه فناوری‌های نوین گفت: دانشگاه‌ها باید از هم‌اکنون درباره فناوری‌هایی که می‌توانند راهکارهای محیط‌زیستی را ارزان‌تر و در دسترس‌تر کنند، پژوهش کنند؛ زیرا اگر فناوری‌های مورد نیاز حفاظت و بهره‌وری از منابع از دسترس مردم خارج شوند، امکان تحقق سیاست‌های محیط‌زیستی نیز کاهش خواهد یافت.
وی همچنین از اجرای طرح‌های آموزشی و مشارکت‌محور برای دانش‌آموزان خبر داد و گفت: در یکی از طرح‌های محیط‌زیستی سازمان، تاکنون حدود ۵۵۰ هزار دانش‌آموز عضو شده‌اند. هدف این طرح، ایجاد تغییر در نگرش و عادت‌های نسل آینده و تبدیل دانش محیط‌زیستی به رفتار پایدار است.
لزوم ارزش‌گذاری اقتصادی خدمات اکوسیستم‌ها
معاون آموزش و مشارکت‌های مردمی سازمان حفاظت محیط‌زیست، یکی دیگر از خلأهای مهم پژوهشی را نبود ارزش‌گذاری دقیق خدمات اکوسیستمی عنوان کرد و گفت: باید ارزش اقتصادی حفاظت از منابع طبیعی و خدماتی که اکوسیستم‌ها به جامعه ارائه می‌کنند، به‌صورت علمی محاسبه و در ارزیابی طرح‌ها و پروژه‌های توسعه‌ای لحاظ شود.
وی افزود: اگر ارزش واقعی خدمات اکوسیستم‌ها برای تصمیم‌گیران و ذی‌نفعان مشخص نشود، سیاست‌گذاری همواره به سمت بهره‌برداری و مصرف منابع طبیعی سوق پیدا خواهد کرد. دانشگاه می‌تواند در این زمینه نقش تعیین‌کننده‌ای در ارزش‌گذاری دارایی‌های محیط‌زیستی و خدمات اکوسیستمی ایفا کند.
تفکیک مأموریت حفاظت از بهره‌برداری در مدیریت منابع طبیعی
کیا دلیری با تشریح تفاوت مأموریت سازمان حفاظت محیط‌زیست با دستگاه‌های متولی تولید و بهره‌برداری اظهار کرد: سازمان‌هایی مانند منابع طبیعی، کشاورزی و بخش معدن در مسیر تداوم تولید و بهره‌برداری حرکت می‌کنند، در حالی که سازمان حفاظت محیط‌زیست باید نقش «گاردریل توسعه» و ایمن‌سازی مسیر توسعه را بر عهده داشته باشد.
وی تأکید کرد: فلسفه سازمان حفاظت محیط‌زیست، حفاظت و تضمین بقاست و نباید مأموریت اصلی آن با وظایف بهره‌برداری از منابع طبیعی درهم‌آمیخته شود. در حوزه حفاظت، مسئله با مدیریت صرف متفاوت است؛ زیرا شکست در حفاظت می‌تواند به از دست رفتن زیست‌بوم، کاهش تنوع زیستی و حتی انقراض گونه‌ها منجر شود.
تأکید بر استفاده از فناوری برای حفاظت از جنگل‌ها
وی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به چالش‌های جنگل‌های کشور گفت: ظرفیت جنگل‌های طبیعی ایران محدود است و نمی‌توان نیازهای چوبی کشور را با افزایش فشار بر جنگل‌های طبیعی پاسخ داد. در این زمینه باید مجموعه‌ای از راهکارها از جمله زراعت چوب، واردات، استفاده از ضایعات و توسعه فناوری‌های جایگزین مورد توجه قرار گیرد.
کیا دلیری افزود: دانشگاه‌ها می‌توانند با توسعه فناوری‌های جدید، استفاده از ضایعات، اصلاح فرآیندهای تولید و یافتن جایگزین‌های مناسب، فشار بر منابع طبیعی را کاهش دهند. این موضوع نمونه روشنی از حوزه‌هایی است که پژوهش مسئله‌محور می‌تواند مستقیماً به سیاست و اقدام اجرایی تبدیل شود.
طراحی سامانه هوشمند ارزیابی پایداری سرزمین
معاون آموزش و مشارکت‌های مردمی سازمان حفاظت محیط‌زیست همچنین از طراحی سامانه هوشمند ارزیابی پایداری سرزمین خبر داد و گفت: در این طرح، وضعیت پایداری استان‌ها با استفاده از ۵۸ شاخص و مجموعه‌ای از شاخص‌های تکمیلی مورد ارزیابی قرار گرفته است تا مشخص شود برنامه‌ها و تصمیم‌های مدیریتی در هر استان، روند پایداری سرزمین را تقویت یا تضعیف می‌کنند.
وی خاطرنشان کرد: چنین ابزارهایی می‌توانند به تصمیم‌گیران کمک کنند تا سیاست‌ها را نه صرفاً بر اساس وضعیت فعلی، بلکه بر مبنای روند تغییرات و اثر آنها بر پایداری سرزمین ارزیابی کنند.
«دانشگاه باید راه خود را به دستگاه اجرایی باز کند»
کیا دلیری در پایان با تشبیه فاصله میان دانشگاه و دستگاه اجرایی به بیماری که باوجود قرار گرفتن در محیط سرشار از غذا، توان دریافت آن را ندارد، گفت: دانشگاه کشور سرشار از علم و دانش است، اما این دانش هنوز به اندازه کافی به سازمان‌های اجرایی راه پیدا نکرده است.
وی تأکید کرد: اصلاح این مسیر نیازمند گفت‌وگوی مستمر، تعریف مسائل مشترک، مشارکت دانشگاه در فرآیند تصمیم‌سازی و استفاده از فناوری برای افزایش توان اجرایی است. سازمان حفاظت محیط‌زیست نیز آمادگی دارد با کمک دانشگاه‌ها و متخصصان، این مسیر را دنبال کند.
معاون آموزش و مشارکت‌های مردمی سازمان حفاظت محیط‌زیست در پایان خاطرنشان کرد: تغییرات بنیادین در حوزه محیط‌زیست در کوتاه‌مدت محقق نمی‌شود و حداکثر ظرف دو سال می‌توان نشانه‌هایی از تغییر را مشاهده کرد؛ اما برای دستیابی به نتایج پایدار، باید نگاه بلندمدت، مسئله‌محوری، مشارکت اجتماعی و پیوند میان علم و اجرا در دستور کار قرار گیرد.
ایجاد خانه فناور برای حمایت از فناوری‌های محیط زیستی
کیا دلیری همچنین با اشاره به ظرفیت‌های ایجادشده برای حمایت از فناوری‌های مرتبط با محیط‌زیست اظهار کرد: «خانه فناور» و «مرکز هوش نوآوری» با هدف حمایت از فناوری‌ها و فعالیت‌های دانش‌بنیان ایجاد شده‌اند و موضوعات مرتبط با محیط‌زیست نیز می‌توانند از این ظرفیت برای توسعه و تأمین حمایت‌های مالی و تخصصی بهره‌مند شوند.
وی با تأکید بر ضرورت نقش‌آفرینی دانشگاه‌ها در این عرصه افزود: دانشگاه‌ها می‌توانند با شناسایی ظرفیت‌های فناورانه و هدایت ایده‌ها و طرح‌های دانش‌بنیان محیط‌زیستی به این مراکز، زمینه توسعه فناوری‌های کاربردی در حوزه محیط‌زیست را فراهم کنند. به گفته وی، ایجاد و تقویت چنین زیرساخت‌هایی می‌تواند مسیر تبدیل دانش و ایده‌های دانشگاهی به فناوری و راهکارهای اجرایی را تسهیل کند.
سازمان حفاظت محیط‌زیست؛ درگاه مطالبه‌گری و انتقال دیدگاه‌های جامعه به دولت
معاون آموزش و مشارکت‌های مردمی سازمان حفاظت محیط‌زیست در ادامه، این سازمان را نهادی ناظر، مطالبه‌گر و واسط میان جامعه و دولت دانست و گفت: سازمان حفاظت محیط‌زیست باید به‌عنوان یکی از مهم‌ترین درگاه‌های ورود دیدگاه‌ها، مطالبات و نظرات مردم و متخصصان به نظام تصمیم‌گیری دولت شناخته شود.
کیا دلیری خطاب به دانشگاهیان تأکید کرد: دانشگاه‌ها نباید منتظر بمانند تا سازمان حفاظت محیط‌زیست به سراغ آنها بیاید، بلکه باید ظرفیت این سازمان را متعلق به خود بدانند و از طریق آن، مطالبات علمی و تخصصی خود را در حوزه محیط‌زیست پیگیری کنند.
وی خاطرنشان کرد: ارتباط مؤثر دانشگاه با سازمان حفاظت محیط‌زیست می‌تواند زمینه انتقال دیدگاه‌های علمی، تخصصی و اجتماعی به فرآیند تصمیم‌گیری را فراهم کند و به شکل‌گیری سیاست‌های دقیق‌تر و مبتنی بر دانش در حوزه محیط‌زیست منجر شود.
نظر شما :