تقویت پیوند دانشگاه و محیط زیست؛ از خانه‌های فناور تا نجات اکوسیستم‌های آبی

به گزارش روابط عمومی دانشکدگان، دکتر کامران رضایی، معاون علمی و فناوری دانشکده منابع طبیعی، در نشست با معاون آموزش و مشارکت‌های مردمی سازمان حفاظت محیط‌زیست و رئیس و مدیران گروه دانشکده منابع طبیعی دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران، سازمان حفاظت محیط زیست، با اشاره به ظرفیت علمی دانشگاه تهران برای کمک به حل مسائل محیط زیستی کشور، اظهار کرد: اعضای هیئت علمی دانشگاه در حوزه‌های تخصصی خود، هم با مسائل جامعه و عرصه‌های اجرایی آشنا هستند و هم می‌توانند راهکارهای علمی و اجرایی برای حل این مشکلات ارائه کنند.

وی افزود: دانشجویان و اعضای هیئت علمی، در کنار معاونت‌های تخصصی دانشگاه و معاونت آموزش و مشارکت‌های مردمی، می‌توانند حلقه ارتباطی مؤثری میان دانشگاه و سازمان حفاظت محیط زیست ایجاد کنند و ظرفیت علمی دانشگاه را در مسیر حل مسائل واقعی کشور به کار گیرند.

دکتر رضایی با اشاره به ضرورت چابک‌سازی سازوکارهای همکاری میان دانشگاه و دستگاه‌های اجرایی، گفت: در دوره‌های گذشته، سازمان حفاظت محیط زیست در برخی حوزه‌های مرتبط با اکوسیستم‌های خشکی و حیات وحش، از جمله حفاظت از گونه‌هایی مانند یوزپلنگ، گورخر، کل، بز و قوچ و میش، اقدامات موفقی داشته که بخش مهمی از این موفقیت‌ها متکی بر پشتوانه علمی و همکاری دانشگاهیان بوده است.

ضرورت توجه جدی‌تر به اکوسیستم‌های آبی

معاون علمی و فناوری دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران با ابراز نگرانی از وضعیت اکوسیستم‌های آبی کشور، تصریح کرد: در حوزه آبزیان و اکوسیستم‌های آبی، با خلأ جدی در زمینه مدیریت و حفاظت مواجه هستیم و این حوزه نیازمند یک رویکرد منسجم و بین‌بخشی است.

وی ادامه داد: پنج گونه ماهیان خاویاری کشور از نظر وضعیت حفاظتی، جایگاهی مشابه گونه‌های بسیار در معرض خطر مانند یوزپلنگ دارند، اما در ساختارهای مدیریتی، ظرفیت و تشکیلات کافی برای حفاظت از این گونه‌ها وجود ندارد.

رضایی با اشاره به وضعیت رودخانه‌های شمال کشور اظهار کرد: بسیاری از گونه‌های آبزی دریای خزر برای تکمیل چرخه زیستی و تولیدمثل، از دریا وارد رودخانه‌ها می‌شوند، اما وضعیت نامناسب برخی رودخانه‌ها، آلودگی‌ها و تخریب زیستگاه‌ها، امکان تکمیل این چرخه را با مشکل مواجه کرده است.

وی افزود: مدیریت اکوسیستم‌های آبی در ساختار سازمانی، میان بخش‌های مختلف توزیع شده و از این رو، یک رویکرد واحد و یکپارچه برای حفاظت از این اکوسیستم‌ها ضروری است.

دکتر رضایی با اشاره به کاهش شدید جمعیت ماهیان خاویاری، خاطرنشان کرد: در گذشته برنامه‌های متعددی برای بازسازی ذخایر و تکثیر و رهاسازی بچه‌ماهیان انجام شده است، اما نتایج به دست آمده نشان می‌دهد که این اقدامات به تنهایی برای جلوگیری از کاهش جمعیت و انقراض این گونه‌ها کافی نبوده است.

وی تأکید کرد: برای نجات ماهیان خاویاری و سایر گونه‌های در معرض تهدید، باید دانشگاه، سازمان حفاظت محیط زیست و دستگاه‌های مرتبط در استان‌های شمالی، با یک برنامه مشخص و مبتنی بر شاخص‌های قابل ارزیابی، در کنار یکدیگر قرار گیرند و اثربخشی اقدامات نیز به‌صورت سالانه پایش شود.

«خانه‌های فناور»؛ حلقه واسط دانشگاه و سازمان محیط زیست

معاون علمی و فناوری دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران، «خانه‌های فناور» را یکی از ظرفیت‌های مهم برای توسعه همکاری‌های دانشگاه و سازمان حفاظت محیط زیست دانست و گفت: خانه فناور می‌تواند به‌عنوان یک حلقه واسط میان دانشگاه و سازمان، مسائل و نیازهای واقعی محیط زیست را به ظرفیت‌های علمی، پژوهشی و فناورانه دانشگاه منتقل کند.

دکتر رضایی افزود: در همین راستا، اقدامات لازم برای فعال‌سازی مجدد خانه فناور دانشکده انجام شده و اعضای آن نیز برای معرفی به سازمان حفاظت محیط زیست مشخص شده‌اند تا این مجموعه بتواند فعالیت خود را به‌صورت جدی آغاز کند.

وی با بیان اینکه مسائل محیط زیست محدود به یک حوزه تخصصی نیست، اظهار کرد: خانه‌های فناور می‌توانند در زمینه‌های مختلفی همچون اکوسیستم‌های آبی و خشکی، تالاب‌ها، دریاها، آلودگی هوا، آلودگی‌های محیطی و سایر مسائل زیست‌محیطی، نقش واسط میان دانشگاه و سازمان را ایفا کنند.

دکتر رضایی همچنین بر ضرورت هدفمندشدن پژوهش‌های دانشگاهی تأکید کرد و گفت: بسیاری از پایان‌نامه‌ها و رساله‌های دانشگاهی دارای ظرفیت کاربردی و راهبردی برای حل مسائل محیط زیست هستند و می‌توان با شناسایی نیازهای پژوهشی سازمان و هدایت پایان‌نامه‌ها در این مسیر، از ظرفیت علمی دانشگاه برای حل مسائل اولویت‌دار استفاده کرد.

وی پیشنهاد کرد تعدادی از اعضای هیئت علمی متخصص دانشگاه در کمیسیون‌های پژوهشی مرتبط با سازمان حضور داشته باشند تا ضمن آگاهی از خلأهای پژوهشی، زمینه همگرایی بیشتر استادان و دانشجویان برای انجام پژوهش‌های مسئله‌محور فراهم شود.