از کنترل بقایای سموم کشاورزی تا تولید دارو؛ نقشه راه همکاری دانشگاه تهران و علوم پزشکی البرز

به گزارش روابط عمومی دانشکدگان،نشست هم‌افزایی دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران و دانشگاه علوم پزشکی استان البرز، با حضور دکتر موسوی، رئیس دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران، دکتر شهرام صیادی، رئیس دانشگاه علوم پزشکی البرز و جمعی از معاونان و مدیران دو مجموعه برگزار شد؛ نشستی که هدف آن شناسایی ظرفیت‌های مشترک علمی و پژوهشی و فراهم‌کردن زمینه تبدیل دستاوردهای دانشگاهی به راهکارهای عملی در حوزه سلامت، غذا و دارو بود.

پژوهش‌های کشاورزی و پزشکی باید به سلامت مردم گره بخورد

دکتر موسوی در این نشست با اشاره به جایگاه علمی رو به رشد دانشگاه علوم پزشکی البرز، این پیشرفت را حاصل اراده، تدبیر و تلاش مدیریتی دانست و اظهار کرد: ارتقای جایگاه علمی این دانشگاه در فاصله‌ای نسبتاً کوتاه، دستاوردی ارزشمند برای استان البرز و کشور است و می‌توان از این تجربه برای توسعه همکاری‌های علمی و پژوهشی بهره گرفت.

وی با تأکید بر پیوستگی زنجیره غذا و سلامت افزود: امنیت غذایی تنها به تأمین و دسترسی به غذا محدود نمی‌شود، بلکه سلامت مواد غذایی نیز یکی از ارکان اساسی آن و مقدمه شکل‌گیری جامعه‌ای سالم است. ازاین‌رو، ضروری است ظرفیت استادان، پژوهشگران، دانشجویان و متخصصان دو دانشگاه در مسیری مشترک قرار گیرد تا نتایج پژوهش‌ها به دستاوردهایی ملموس و کاربردی برای جامعه تبدیل شود.

رئیس دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران، هدف از این نشست را ایجاد ارتباطی مستمر میان دو مجموعه عنوان کرد و گفت: دانشگاه علوم پزشکی البرز باید ظرفیت‌های پژوهشی دانشکدگان را بخشی از توان علمی خود بداند و در مقابل، دانشکدگان نیز از امکانات و توانمندی‌های دانشگاه علوم پزشکی برای تکمیل پژوهش‌های خود استفاده کند.

وی با اشاره به ظرفیت پژوهش‌های مرتبط با گیاهان دارویی و فرآورده‌های جانبی کشاورزی تصریح کرد: بخشی از مطالعات انجام‌شده در حوزه کشاورزی، قابلیت ورود به زنجیره تولید دارو را دارد؛ به‌گونه‌ای که مواد مؤثره استخراج‌شده از گیاهان دارویی یا ضایعات کشاورزی، با همکاری متخصصان علوم پزشکی، مراحل مطالعات دارویی و بررسی‌های بالینی لازم را طی کنند و زمینه بهره‌برداری صنعتی از آن‌ها فراهم شود.

کاهش بقایای سموم؛ ضرورت پیوند امنیت غذایی و سلامت عمومی

دکتر موسوی یکی از محورهای مهم همکاری دو دانشگاه را بررسی و کاهش بقایای سموم و ترکیبات شیمیایی در محصولات کشاورزی دانست و با اشاره به چالش‌های نظارت بر سلامت مواد غذایی اظهار کرد: بخشی از محصولات خام کشاورزی پیش از آنکه وارد فرآیندهای رسمی فرآوری و نظارت شوند، مستقیماً از مسیرهای توزیع به بازار و سفره مردم راه پیدا می‌کنند؛ موضوعی که ضرورت توسعه سازوکارهای علمی برای پایش سلامت این محصولات را دوچندان می‌کند.

وی با تأکید بر اینکه استفاده نامتوازن از سموم و کودهای شیمیایی می‌تواند سلامت محصولات و منابع طبیعی را تحت تأثیر قرار دهد، افزود: باید این مسئله با تکیه بر پژوهش‌های دقیق، روش‌های علمی و راهکارهای جایگزین دنبال شود؛ به‌گونه‌ای که ضمن حفظ تولید کشاورزی، میزان مواجهه مردم با بقایای نامطلوب مواد شیمیایی کاهش یابد.

رئیس دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران ادامه داد: هدف‌گذاری مشترک دانشگاه‌ها می‌تواند به تدوین برنامه‌ای میان‌مدت برای کاهش و در موارد امکان، حذف مصرف برخی سموم پرخطر در محصولات کشاورزی منجر شود. تحقق چنین هدفی مستلزم توسعه فناوری‌های جایگزین، ارزیابی علمی اثربخشی آن‌ها و تأیید ایمنی محصولات از سوی مراجع تخصصی است.

وی با اشاره به نقش دانشگاه‌ها در پاسخ‌گویی به مسائل واقعی جامعه خاطرنشان کرد: این همکاری علاوه بر کمک به ارتقای سلامت مواد غذایی، می‌تواند در بلندمدت به کاهش هزینه‌های درمان، کاهش وابستگی به برخی نهاده‌های وارداتی و تقویت توان علمی و فناورانه کشور کمک کند.

ضایعات کشاورزی؛ فرصتی برای کاهش وابستگی به واردات صنایع غذایی

دکتر موسوی، توسعه همکاری در حوزه صنایع غذایی را از دیگر زمینه‌های مهم تعامل دو دانشگاه برشمرد و اظهار کرد: بخش قابل توجهی از ترکیبات و مواد اولیه مورد استفاده در صنایع غذایی، از جمله برخی پروتئین‌های فرآوری‌شده، رنگ‌ها و پایدارکننده‌ها، از منابع خارجی تأمین می‌شود؛ درحالی‌که محصولات جانبی و ضایعات کشاورزی می‌توانند منابع ارزشمندی برای تولید مواد اولیه جدید باشند.

وی افزود: شناسایی ترکیبات قابل استفاده در این منابع، بررسی ویژگی‌های فنی و ایمنی، تعیین محدوده مصرف و انجام مطالعات لازم برای دریافت مجوزهای قانونی، از جمله اقداماتی است که می‌تواند با مشارکت متخصصان صنایع غذایی، داروسازی و علوم پزشکی دنبال شود.

به گفته وی، بهره‌گیری از این ظرفیت‌ها علاوه بر ایجاد ارزش افزوده از محصولات جانبی کشاورزی، می‌تواند زمینه توسعه فناوری‌های بومی، کاهش ضایعات و کاهش وابستگی صنایع کشور به برخی مواد اولیه وارداتی را فراهم کند.
گره تجاری‌سازی دستاوردهای کشاورزی با همکاری دانشگاه‌ها باز شود

دکتر موسوی در ادامه، با انتقاد از فاصله میان ظرفیت‌های پژوهشی کشور و بهره‌برداری اقتصادی از نتایج این تحقیقات، بر ضرورت عبور از جلسات و مطالعات پراکنده و حرکت به سمت اجرای طرح‌های مشترک و نتیجه‌محور تأکید کرد.

وی با بیان اینکه کشور در حوزه بهره‌برداری از مواد مؤثره موجود در منابع کشاورزی از ظرفیت‌های ارزشمندی برخوردار است، اظهار کرد: مسئله اصلی صرفاً انجام پژوهش یا استخراج ترکیبات مؤثر نیست، بلکه باید زنجیره‌ای شکل بگیرد که این دستاوردها را از مرحله تحقیق و فناوری به تولید صنعتی، دریافت مجوزهای لازم و عرضه محصول برساند.

رئیس دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران با اشاره به تجربه‌های خود در زمینه بهره‌برداری از ضایعات کشاورزی در صنایع دارویی کشورهای خارجی افزود: در برخی موارد، موادی که در کشور ما به‌عنوان ضایعات کم‌ارزش گیاهی شناخته می‌شوند، در خارج از کشور به منابعی برای استخراج ترکیبات مؤثر و تولید محصولات با ارزش افزوده بالا تبدیل شده‌اند. این در حالی است که بخش قابل توجهی از ظرفیت اقتصادی و فناورانه این منابع می‌تواند با تکیه بر توان علمی دانشگاه‌های داخلی مورد بهره‌برداری قرار گیرد.

وی با اشاره به فعالیت برخی دانشگاه‌ها و شرکت‌های دانش‌بنیان در زمینه استخراج و خالص‌سازی مواد مؤثره گیاهی تصریح کرد: در سال‌های گذشته، اقداماتی برای توسعه این فناوری‌ها انجام شده و برخی شرکت‌ها نیز به مرحله تولید رسیده‌اند؛ بااین‌حال، بخشی از این ظرفیت‌ها در مراحل بعدی، به‌ویژه در مسیر ورود به بازار و دریافت مجوزهای لازم، با موانع جدی مواجه شده‌اند.

موسوی ادامه داد: اگر قرار است سرمایه‌گذاری علمی و فناورانه کشور به نتیجه برسد، باید مسیر استفاده از این ترکیبات در صنایع غذایی و دارویی روشن شود. در این زمینه، همکاری دانشگاه‌های کشاورزی با متخصصان علوم پزشکی، داروسازی و حوزه غذا و دارو می‌تواند به رفع موانع علمی، فنی و مقرراتی کمک کند؛ البته هرگونه استفاده از این مواد در محصولات مصرفی باید بر پایه شواهد معتبر درباره ایمنی، اثربخشی و دریافت مجوزهای قانونی باشد.

صنایع غذایی؛ مسیری برای رساندن ترکیبات مؤثر به سفره مردم

رئیس دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران، توسعه محصولات غذایی سلامت‌محور را یکی از مسیرهای قابل بررسی برای بهره‌گیری از ترکیبات مؤثره کشاورزی دانست و گفت: برخی مواد طبیعی، پس از انجام مطالعات لازم و تأیید ایمنی و کیفیت، می‌توانند در تولید محصولات غذایی جدید مورد استفاده قرار گیرند. تحقق این موضوع مستلزم آن است که متخصصان حوزه کشاورزی، صنایع غذایی، پزشکی و داروسازی از ابتدای طراحی طرح تا مرحله ارزیابی و تولید در کنار یکدیگر باشند.

وی با اشاره به تجربه‌های پیشین در زمینه تولید نوشیدنی‌های حاوی عصاره‌های گیاهی اظهار کرد: در گذشته، طرح‌هایی برای تولید نوشیدنی‌های گیاهی با ویژگی‌های حسی مطلوب و ترکیبات متفاوت اجرا شد؛ اما تجربه این فعالیت‌ها نشان داد که توسعه محصول به‌تنهایی کافی نیست و موضوعاتی مانند تعیین ماهیت محصول، ارزیابی ادعاهای سلامت‌محور، استانداردسازی ترکیبات و مشخص‌شدن مسیر اخذ مجوز نیز باید از ابتدا مورد توجه قرار گیرد.

موسوی افزود: ظرفیت استفاده از ترکیبات گیاهی در گروه‌های مختلف محصولات غذایی، از نوشیدنی‌ها تا برخی فرآورده‌های خوراکی و تنقلات، قابل بررسی است؛ اما هر محصول باید متناسب با ترکیبات به‌کاررفته، نوع مصرف و شواهد علمی موجود ارزیابی شود. در مواردی که ادعای پیشگیری یا درمان بیماری مطرح است، انجام مطالعات تخصصی و طی مراحل قانونی ضروری خواهد بود.

وی تأکید کرد: اگر این زنجیره به‌درستی شکل بگیرد، می‌توان از یک‌سو برای محصولات جانبی کشاورزی ارزش اقتصادی بیشتری ایجاد کرد و از سوی دیگر، زمینه توسعه محصولات دانش‌بنیان و ارتقای کیفیت سبد غذایی جامعه را فراهم آورد. چنین رویکردی باید به‌گونه‌ای طراحی شود که منافع آن به تولیدکننده کشاورزی، شرکت فناور، صنعت و در نهایت مصرف‌کننده برسد.

تدوین بسته همکاری مشترک؛ از آزمایشگاه تا بازاردکتر موسوی با تأکید بر اینکه تحقق این اهداف نیازمند همکاری چندرشته‌ای و مستمر است، اظهار کرد: این موضوع صرفاً یک مسئله کشاورزی یا صنایع غذایی نیست؛ بلکه زنجیره‌ای از فعالیت‌های علمی و اجرایی را در حوزه تولید مواد اولیه، استخراج و خالص‌سازی ترکیبات، ارزیابی ایمنی و اثربخشی، تولید صنعتی، اخذ مجوز و عرضه محصول در بر می‌گیرد. هر یک از این مراحل به تخصص و مشارکت مجموعه‌ای از دانشگاه‌ها و نهادهای مرتبط نیاز دارد.

زهر مار؛ ظرفیتی زیستی برای توسعه داروهای نوین

رئیس دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران در ادامه، به ظرفیت‌های زیستی کشور در حوزه مطالعه سموم جانوری و به‌ویژه زهر مار اشاره کرد و گفت: ترکیبات زیست‌فعال موجود در زهر جانوران، از جمله پپتیدها و سایر مولکول‌های مؤثر، می‌توانند زمینه‌ای برای پژوهش‌های دارویی و توسعه ترکیبات درمانی جدید باشند.

وی با اشاره به تنوع زیستی ایران و ضرورت صیانت از ذخایر ژنتیکی کشور افزود: منابع زیستی ارزشمند، در صورت نبود برنامه علمی برای شناسایی، نگهداری و بهره‌برداری اصولی، ممکن است به‌تدریج از دسترس پژوهشگران و صنایع داخلی خارج شوند؛ بنابراین، توسعه روش‌های تکثیر و پرورش کنترل‌شده گونه‌های مورد مطالعه، گامی مهم در حفاظت از این ظرفیت‌هاست.

موسوی با اشاره به اقدام‌های انجام‌شده برای تکثیر و نگهداری مارها در شرایط کنترل‌شده و دستیابی به نسل‌های جدید در فرآیند پرورش، بر ضرورت تکمیل زنجیره پژوهش در این حوزه تأکید کرد.

وی ادامه داد: گام بعدی، توسعه همکاری میان متخصصان علوم زیستی، کشاورزی، داروسازی و پزشکی برای شناسایی ترکیبات مؤثر زهر، بررسی ساختار و قابلیت اصلاح آن‌ها و ارزیابی علمی اثرات دارویی است. چنین مسیری می‌تواند زمینه شکل‌گیری فناوری‌های جدید و ایجاد ارزش افزوده از منابع زیستی کشور را فراهم کند.

وی همچنین توسعه فناوری‌های نوین در مراکز پرورش و بهره‌گیری از ابزارهای خودکار و رباتیک را از زمینه‌های قابل بررسی برای افزایش ایمنی و کارآمدی فعالیت‌های مرتبط با این حوزه دانست.

وی افزود: پیشنهاد می‌شود پس از برگزاری نشست کارشناسی تخصصی میان نمایندگان دو دانشگاه، ظرفیت‌ها و اولویت‌های مشترک به‌صورت دقیق شناسایی و چند طرح مشخص با اهداف، زمان‌بندی و خروجی‌های قابل ارزیابی تعریف شود. در این فرآیند، معاونت‌های پژوهشی دو مجموعه می‌توانند مسئولیت هماهنگی علمی، معرفی استادان و گروه‌های تخصصی و پیگیری پیشنهادهای پژوهشی را بر عهده بگیرند.

رئیس دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران خاطرنشان کرد: پس از مشخص‌شدن محورهای همکاری و بررسی جزئیات فنی، می‌توان پیشنهادهای مشترک را تدوین و برای تنظیم تفاهم‌نامه و آغاز فعالیت‌های اجرایی اقدام کرد. هدف این است که همکاری‌ها به چند فعالیت منفصل و مقطعی محدود نماند، بلکه به شکل‌گیری زنجیره‌ای منسجم از پژوهش تا تولید و بهره‌برداری اقتصادی منجر شود.

وی ابراز امیدواری کرد که با اتصال ظرفیت‌های علمی دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران به توانمندی‌های دانشگاه علوم پزشکی البرز، زمینه توسعه فناوری‌های بومی، استفاده مؤثرتر از منابع کشاورزی و زیستی کشور و تولید محصولات برخوردار از پشتوانه علمی فراهم شود.

دکتر شهرام صیادی: دستاوردهای پژوهشی باید از مقاله و پروپوزال به جامعه برسد

دکتر شهرام صیادی، رئیس دانشگاه علوم پزشکی استان البرز نیز در این نشست با اشاره به ظرفیت‌های صنعتی و علمی استان، بر ضرورت استفاده هدفمند از این توانمندی‌ها برای ارتقای سلامت عمومی تأکید کرد.

وی اظهار کرد: استان البرز از ظرفیت‌های قابل توجهی در حوزه صنایع مرتبط با غذا و دارو برخوردار است و باید از این فرصت برای توسعه همکاری‌های علمی و کاربردی بهره گرفت؛ همکاری‌هایی که نتیجه آن نه‌تنها برای مردم استان، بلکه برای سلامت جامعه در سطح کشور سودمند باشد.

رئیس دانشگاه علوم پزشکی البرز با تأکید بر ضرورت عبور از پژوهش‌های صرفاً نظری افزود: انجام تحقیق، انتشار مقاله و تدوین پروپوزال، بخش مهمی از فعالیت دانشگاهی است، اما ارزش نهایی این فعالیت‌ها زمانی آشکار می‌شود که خروجی آن‌ها در جامعه قابل مشاهده باشد و بتواند به حل مسائل مردم کمک کند.

آغاز همکاری‌های مشترک با تمرکز بر سه محور راهبردی

صیادی افزود: بر اساس مباحث مطرح‌شده در این نشست، کاهش بقایای سموم و بهبود سلامت محصولات کشاورزی، استفاده از منابع و ضایعات کشاورزی برای تولید مواد اولیه صنایع غذایی و دارویی و توسعه پژوهش‌های کاربردی در حوزه ترکیبات زیست‌فعال، از مهم‌ترین زمینه‌های همکاری میان دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران و دانشگاه علوم پزشکی البرز به شمار می‌روند.

وی در پایان خاطر نشان کرد: توسعه همکاری‌های میان‌رشته‌ای، زمانی به نتیجه مطلوب خواهد رسید که مسائل اولویت‌دار کشور از مرحله طرح در جلسات و انجام مطالعات دانشگاهی عبور کند و با تعریف پروژه‌های مشترک، ارزیابی نتایج و برنامه‌ریزی برای تجاری‌سازی، به راهکارهایی عملی برای ارتقای سلامت مردم و تقویت تولید دانش‌بنیان منجر شود.

صیادی با قدردانی از برگزاری نشست و فراهم‌شدن زمینه گفت‌وگو میان مدیران و متخصصان دو مجموعه، آمادگی دانشگاه علوم پزشکی البرز را برای پیگیری برنامه‌های مشترک اعلام کرد.

حاضران با تأکید بر ضرورت استفاده از ظرفیت‌های علمی، آزمایشگاهی و تخصصی دو مجموعه، بر اهمیت تعریف طرح‌های پژوهشی مشترک، تعیین اولویت‌های اجرایی و هدایت تحقیقات به سمت تولید فناوری و محصولات قابل استفاده در جامعه تأکید کردند.

در این نشست، از سوی دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران، دکتر علیرضا طلایی، معاون اداری و مالی، خانم کوهبر، مدیر روابط عمومی، دکتر شریفی، معاون آموزشی، دکتر توحیدی، جانشین معاون پژوهشی، و دکتر رضوی، مدیر گروه صنایع غذایی، حضور داشتند. همچنین دکتر شهرام صیادی، رئیس دانشگاه علوم پزشکی البرز، به همراه جمعی از مسئولان حوزه ریاست، معاونت‌های پژوهشی و آموزشی و مدیران حوزه غذا و دارو و دانشکده داروسازی در این نشست شرکت کردند.